一、草案说了什么:三组目标
越南工贸部正在征求意见的《2026—2035年越南电子商务生态系统发展方案》草案,把目标写得很具体:到2030年,培育1至2个由越南企业拥有并运营、在国内市场具备较强存在感的电商平台;到2035年,这样的平台达到2至3个,并具备国内竞争力。
配套的还有四组量化指标。到2030年,至少50%的供应商具备在电商平台经营的基础条件,2035年提高到60%;至少50%的供应商在接入市场后产生实际交易,2035年提高到60%;参与跨境电子商务并与海外市场产生交易的企业和合作社比例达到40%,2035年提高到60%;在反馈、投诉、退换货处理上建立信息共享与责任明确机制的经营模式占比达到50%,2035年提高到80%。
注意目标的口径:不是"市场份额超过50%",而是"1至2个有竞争力的平台"。这是典型的产业政策写法——先解决"有没有",再谈"占多少"。反过来说,如果到2030年只出现一个能跑起来的本土平台,按草案口径也算达标。
二、97.6%这个数字才是动机
工贸部的测算是这样的:2025年越南电商市场规模约310亿美元,同比增长约25%,占商品零售与消费服务总收入的约11%,约60%的人口参与过网购。Shopee、TikTok Shop、Lazada、Tiki四大平台合计销售额约429.7万亿越盾(约168亿美元),占国内电商市场总销售额的约68%。其中Shopee占51.2%,TikTok Shop占46.5%——两家合计占四平台总销售额的97.6%。
97.6%这个集中度,比"外资占主导"这个说法更有说服力。它意味着:剩下两家平台加起来的份额不到3%;也意味着定价权、流量分配权、费率调整权集中在两家手里,本土卖家基本没有议价空间。
草案自己把意思写出来了:这种市场集中度"凸显了支持发展多个由越南企业拥有和运营、能在国内市场形成竞争的强势电商平台"的政策必要性。
还有一层背景:这四家平台里,Lazada是阿里系,Tiki是本土但规模已明显落后,Shopee和TikTok Shop分别是新加坡和中国背景。也就是说,越南电商的"货架端"和"内容端"各被一家外资平台把住,本土没有第三个入口。
再看增速结构。2026年越南零售电商预计达到372亿至378亿美元,同比增长20%至22%——增速比2025年的25%略有放缓,但绝对增量仍在70亿美元左右。这个量级意味着:市场还在长大,但长大的部分越来越集中在两家平台手上。政策要解决的是"增量归谁",而不是"有没有增量"。
还有一个容易被忽略的事实:草案没有提市场份额目标,也没有提限制外资平台。这跟另外两个市场的做法不同——印尼曾用交易限额和社交电商禁令直接干预,印度对电商外资有持股限制。越南选的是"培育本土供给",不是"限制外部供给"。这个选择对已经在越南做生意的外资平台是缓和信号,对本土平台则意味着必须自己跑出来。
三、本土平台难在哪:三道门槛
第一道是流量。越南电商的流量入口已经和内容绑定。TikTok Shop的46.5%不是靠货架搜索拿到的,是靠短视频和直播拿到的。一个新平台要复制这个入口,需要的不是技术,是内容生态——多少创作者愿意在你的平台上开播,取决于你能给多少流量和多少佣金分成。这是典型的先有鸡还是先有蛋。
第二道是履约。越南物流成本占GDP的14%至16%,南部地区更高;海防港88%的货物靠公路集疏运。本土平台如果没有自己的仓配网络,单票成本压不过已经在跑规模的那两家。而建仓配网络需要的资本开支,远高于建一个网站。
第三道是支付与信任。支付本身不是壁垒——越南扫码支付已经普及,NAPAS系统的清算量今年上半年突破100亿笔。真正的壁垒在退款和纠纷处理:消费者愿不愿意把银行卡绑在一个新平台上,取决于出问题时能不能在48小时内解决。草案把"反馈、投诉、退换货责任机制"单列为指标,说明政策制定者也看到了这一层。
第四道是商家迁移成本。越南四大平台的卖家总数在2026年上半年已超过60万家,这些卖家的商品数据、评价、粉丝、结算账户都沉淀在现有平台上。新平台即使给出更低的费率,卖家也不会为了省几个点把整个店铺搬过去——除非新平台能带来增量订单。这一点决定了本土平台不可能靠"低费率"起步,只能靠"新流量"起步。
三道门槛加第四道迁移成本,指向同一个结论:本土平台的机会不在"更好用的后台",而在"更便宜的流量"或"更低的履约成本"。谁能解决其中一项,谁才有资格谈第三项。
四、VCCI的另一只手:费率透明与15至30天预告
同一份草案,越南工商会(VCCI)的意见落在费率上。VCCI的建议有三条:平台公开完整的费用结构;提供工具让卖家在确认参加活动前测算每单预计被扣的费用;平台调整费率时提前15至30天通知卖家。
草案引用的数据是:四家大型电商平台的强制费用与活动服务费合计,参考区间为订单金额的25.5%至34.3%。这个区间是卖家最容易算错的成本口径——佣金只是其中一项,还有交易手续费、活动服务费、曝光与推广费、支付通道费。
VCCI还提了两条:关注平台自营商品是否获得不公平优待;卖家是否被强制使用指定物流或支付服务。这两条与泰国、印尼、马来西亚的监管方向一致。泰国曾要求平台冻结佣金费率,印尼要求平台在规则上透明,马来西亚在推进平台许可框架。东南亚正在形成一套"平台守则"的区域共识。
对卖家的现实意义是:草案如果落地,费率调整会有预告期,卖家的定价、备货、供应商谈判才有操作空间。现在是"通知即生效",卖家只能自己吃掉差额。15到30天这个窗口,对客单价低、周转快的品类,等于一次重新定价的机会。
把这两件事放在一起看,逻辑就清楚了:一边是产业政策要造本土平台,一边是竞争政策要压平台费率。前者需要平台有利润去投基建,后者要求平台让利给卖家。这两个目标在短期内是冲突的,越南选择的做法是"用透明度换空间"——不设佣金上限,只要求公开和预告。这也是为什么VCCI的意见是"建议"而不是"规定":草案阶段,监管不想先把本土平台的成长空间压死。
五、卖家的成本模型该怎么重算
第一,把平台成本算成每单绝对金额,而不是百分比。25.5%至34.3%的区间,对一个客单价30万越盾的订单来说,意味着每单被扣7.65万至10.29万越盾。只有换算成绝对金额,才能和毛利、退货率、广告投产比放在一张表里比较。
第二,多平台不等于多铺货,等于多一套成本模型。不同平台的佣金结构、活动门槛、物流方案不一样,同一款商品在不同平台的到手净利可能差10个点以上。铺货之前先算净利,比铺完再调价便宜得多。
第三,私域不是替代平台,是降低平台依赖的缓冲。VCCI讲"费用透明",本质是让卖家有能力在规则变化时快速反应;而能快速反应的前提,是有一部分订单不依赖平台流量。Zalo、Facebook社群、独立站,起量慢,但获客成本和复购率更可控。
举个具体例子。客单价15万越盾的日用品,按30%综合费率算,每单被扣4.5万越盾;如果毛利只有35%(5.25万越盾),扣完平台费只剩7,500越盾,再扣物流和退货摊销,基本是负的。同样30%的费率,客单价50万越盾的商品,每单被扣15万,毛利按35%算是17.5万,扣完还剩2.5万。这就是为什么同样在越南做电商,做低价日用品的卖家喊"越卖越亏",做中高客单价的还能活。
六、三个时间判断
短期看费率。草案阶段的事项,2026年内不会改变卖家的成本结构。但15至30天预告期一旦写入正式文件,就是可以据此谈判的条款——尤其是跟供应商谈年度价格的时候。
中期看基建。本土平台能不能起来,取决于仓配和内容生态,这两项都不是一年能建成的。草案把时间点放在2030和2035,说明政策制定者自己也没打算速成。
长期看50%。草案里最硬的指标不是"1至2个平台",是"50%的供应商具备基础条件、40%的企业参与跨境"。这两个指标如果实现,越南电商的结构会从"两家平台加大量散户"变成"两家平台加一批有能力的供应商"。后者才是本土平台真正的土壤——没有足够的本土供应商,本土平台建起来也只是个空壳。
顺带说一个判断:本土平台最可能的形态不是"再造一个Shopee",而是三种之一。第一种是国家队,由越南邮政、Viettel这类有现成网点和支付牌照的国企牵头;第二种是零售商联盟,Mobile World、Thế Giới Di Động这类有线下门店和供应链的连锁,把门店变成前置仓;第三种是内容平台,已有大量创作者的本地媒体或电信系应用。三种都不需要从零建流量,这是它们相对创业公司的优势。
七、一个值得记住的时间点
2026年12月12日是越南第一个法定的"全国电子商务日",依据是2026年6月30日颁布的第248/2026/NĐ-CP号法令。12月10日至16日是"越南电子商务周·Online Friday 2026",主题定为"无距离电商",五根支柱分别是区域无距离、规模无距离、代际无距离、技能无距离、法律无距离。
活动由工贸部电子商务局主办,各省市工贸厅、越南电子商务协会协办,TikTok Shop Vietnam和Shopee Vietnam也是协办方。两家外资平台在给一个"要造本土平台"的国家级活动站台——这个画面本身就说明越南的策略是先做大盘子,再谈份额。对卖家来说,12月10日至16日这一周的流量和补贴,是2026年最后一个可以确定的机会窗口。
把三件事放在一起看:本土平台草案(2030至2035)、费率透明建议(15至30天预告)、以及全国电商日(12月12日)。越南电商的政策重心正在从"扩大规模"转向"分配规则"。规模还会涨——2026年零售电商预计达到372亿至378亿美元,同比增长20%至22%——但增长带来的红利,分配方式会跟过去五年不一样。
对跨境卖家而言,这三件事的组合意味着一个明确的策略选择:短期抓住12月10日至16日的流量窗口,中期把成本模型按25.5%至34.3%的区间重算一遍,长期关注本土平台上线时的首批招商政策——新平台起量阶段给的流量和佣金条件,通常是全周期里最好的。
📎 来源:越南工贸部《2026—2035年越南电子商务生态系统发展方案》草案;越南工商会(VCCI)对上述草案的意见;第248/2026/NĐ-CP号法令(2026-06-30);工贸部电子商务局2026-11-14新闻发布会;Vietstock、VnEconomy、Báo Công Thương、VietnamNet 报道。
Một, dự thảo nói gì: ba nhóm mục tiêu
Dự thảo Đề án phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử Việt Nam giai đoạn 2026-2035 do Bộ Công Thương đang lấy ý kiến ghi mục tiêu rất cụ thể: đến năm 2030 hình thành 1-2 sàn thương mại điện tử do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu và vận hành, có vị thế mạnh trên thị trường nội địa; đến năm 2035 đạt 2-3 sàn có năng lực cạnh tranh trong nước.
Kèm theo là bốn nhóm chỉ tiêu định lượng. Đến 2030, ít nhất 50 phần trăm nhà cung cấp đáp ứng yêu cầu cơ bản để kinh doanh trên sàn, đến 2035 là 60 phần trăm; ít nhất 50 phần trăm nhà cung cấp phát sinh giao dịch sau khi được kết nối với thị trường, đến 2035 là 60 phần trăm; tỷ lệ doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới và có giao dịch với thị trường nước ngoài đạt 40 phần trăm vào 2030 và 60 phần trăm vào 2035; tỷ lệ mô hình kinh doanh có cơ chế chia sẻ thông tin và phân định trách nhiệm rõ ràng trong xử lý phản hồi, khiếu nại, đổi trả đạt 50 phần trăm vào 2030 và 80 phần trăm vào 2035.
Cần chú ý cách diễn đạt: mục tiêu không phải thị phần trên 50 phần trăm, mà là 1-2 sàn có năng lực cạnh tranh. Đây là cách viết quen thuộc của chính sách công nghiệp - giải quyết trước câu hỏi có hay không, sau đó mới bàn đến chiếm bao nhiêu. Ngược lại, nếu đến 2030 chỉ có một sàn nội địa vận hành được, theo cách tính của dự thảo vẫn được xem là đạt.
Hai, con số 97,6 phần trăm mới là động lực
Cách tính của Bộ Công Thương như sau: quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 khoảng 31 tỷ USD, tăng khoảng 25 phần trăm so với năm trước, chiếm khoảng 11 phần trăm tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, khoảng 60 phần trăm dân số đã tham gia mua sắm trực tuyến. Tổng doanh số bốn sàn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt khoảng 429,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 16,8 tỷ USD, chiếm khoảng 68 phần trăm tổng doanh số thị trường thương mại điện tử nội địa. Trong đó Shopee chiếm 51,2 phần trăm và TikTok Shop chiếm 46,5 phần trăm, hai sàn cộng lại chiếm 97,6 phần trăm doanh số bốn sàn được khảo sát.
Mức tập trung 97,6 phần trăm có sức thuyết phục hơn cách nói doanh nghiệp nước ngoài chiếm ưu thế. Nó có nghĩa là hai sàn còn lại cộng lại chiếm chưa đến 3 phần trăm, đồng thời quyền định giá, quyền phân bổ lưu lượng và quyền điều chỉnh tỷ lệ phí tập trung ở hai chủ thể, nhà bán trong nước gần như không có không gian thương lượng.
Bản dự thảo cũng viết rõ hàm ý: mức tập trung thị trường này làm nổi bật yêu cầu chính sách phải hỗ trợ phát triển nhiều sàn thương mại điện tử mạnh do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu và vận hành, có thể cạnh tranh trên thị trường nội địa.
Còn một lớp bối cảnh: trong bốn sàn nêu trên, Lazada thuộc hệ sinh thái Alibaba, Tiki là sàn nội địa nhưng quy mô đã tụt lại rõ rệt, Shopee và TikTok Shop lần lượt mang gốc Singapore và Trung Quốc. Nói cách khác, đầu phễu hàng hóa và đầu phễu nội dung của thương mại điện tử Việt Nam mỗi bên do một sàn nước ngoài nắm, trong nước không có cửa vào thứ ba.
Ba, sàn nội địa khó ở đâu: ba rào cản
Rào cản thứ nhất là lưu lượng. Cửa vào của thương mại điện tử Việt Nam đã gắn chặt với nội dung. Con số 46,5 phần trăm của TikTok Shop không đến từ tìm kiếm trên gian hàng mà đến từ video ngắn và livestream. Một sàn mới muốn sao chép cửa vào này cần không phải công nghệ mà là hệ sinh thái nội dung: bao nhiêu nhà sáng tạo sẵn sàng phát sóng trên sàn của bạn phụ thuộc vào việc bạn chia bao nhiêu lưu lượng và bao nhiêu hoa hồng. Đây là bài toán con gà và quả trứng kinh điển.
Rào cản thứ hai là năng lực thực hiện đơn hàng. Chi phí logistics của Việt Nam chiếm 14-16 phần trăm GDP, khu vực phía Nam còn cao hơn; 88 phần trăm hàng hóa qua cảng Hải Phòng được vận chuyển bằng đường bộ. Sàn nội địa nếu không có mạng lưới kho bãi tự vận hành thì chi phí mỗi đơn không thể thấp hơn hai sàn đã chạy được quy mô. Trong khi đó vốn đầu tư cho mạng lưới kho bãi lớn hơn nhiều so với việc dựng một website.
Rào cản thứ ba là thanh toán và niềm tin. Bản thân thanh toán không phải rào cản, vì thanh toán QR đã phổ cập, khối lượng thanh toán qua hệ thống NAPAS nửa đầu năm nay vượt 10 tỷ giao dịch. Rào cản thật nằm ở hoàn tiền và xử lý tranh chấp: người tiêu dùng có sẵn sàng gắn thẻ vào một sàn mới hay không phụ thuộc vào việc khi có vấn đề họ có được giải quyết trong 48 giờ. Việc dự thảo tách riêng chỉ tiêu về cơ chế phản hồi, khiếu nại, đổi trả cho thấy cơ quan soạn thảo cũng nhìn thấy lớp này.
Bốn, tay còn lại của VCCI: minh bạch phí và báo trước 15-30 ngày
Cùng một dự thảo, ý kiến của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tập trung vào phí. VCCI đề nghị ba điểm: sàn công khai đầy đủ cơ cấu phí; cung cấp công cụ để người bán tính được số phí dự kiến bị trừ cho mỗi đơn trước khi xác nhận tham gia chương trình; và khi điều chỉnh tỷ lệ phí phải thông báo trước 15-30 ngày.
Dữ liệu mà dự thảo dẫn ra là: phí bắt buộc và phí dịch vụ chương trình của bốn sàn lớn cộng lại nằm trong khoảng tham chiếu 25,5-34,3 phần trăm giá trị đơn hàng. Đây là cách tính mà người bán dễ nhầm nhất, vì hoa hồng chỉ là một khoản, còn có phí giao dịch, phí dịch vụ chương trình, phí hiển thị và quảng bá, phí kênh thanh toán.
VCCI nêu thêm hai điểm: liệu hàng hóa do sàn tự kinh doanh có được ưu đãi không công bằng, và liệu người bán có bị buộc dùng dịch vụ vận chuyển hoặc thanh toán chỉ định. Hai điểm này trùng hướng với cách quản lý ở Thái Lan, Indonesia và Malaysia. Thái Lan từng yêu cầu các sàn đóng băng tỷ lệ hoa hồng, Indonesia yêu cầu minh bạch quy tắc, Malaysia đang triển khai khung cấp phép nền tảng. Khu vực đang hình thành một bộ quy tắc chung cho nền tảng.
Ý nghĩa thực tế với người bán: nếu dự thảo thành văn bản chính thức, việc điều chỉnh phí sẽ có thời gian báo trước, người bán mới có không gian định giá lại, dự trữ hàng và đàm phán với nhà cung cấp. Hiện nay cơ chế là thông báo là có hiệu lực, người bán chỉ còn cách tự chịu phần chênh lệch. Khung 15-30 ngày, với các ngành hàng giá trị thấp và vòng quay nhanh, tương đương một lần định giá lại.
Năm, mô hình chi phí của người bán cần tính lại thế nào
Thứ nhất, tính chi phí sàn thành số tiền tuyệt đối cho mỗi đơn thay vì tỷ lệ phần trăm. Khung 25,5-34,3 phần trăm với một đơn có giá trị 300.000 đồng nghĩa là mỗi đơn bị trừ 76.500 đến 102.900 đồng. Chỉ khi quy về số tuyệt đối mới có thể đặt cạnh lợi nhuận gộp, tỷ lệ hoàn hàng và hiệu quả chi phí quảng cáo trên cùng một bảng.
Thứ hai, bán trên nhiều sàn không có nghĩa là trải hàng rộng hơn, mà là có thêm một mô hình chi phí. Cơ cấu hoa hồng, ngưỡng chương trình và phương án vận chuyển của từng sàn khác nhau, cùng một sản phẩm có thể chênh lệch lợi nhuận ròng trên 10 điểm phần trăm giữa các sàn. Tính lợi nhuận ròng trước khi trải hàng rẻ hơn nhiều so với trải xong rồi chỉnh giá.
Thứ ba, kênh riêng không thay thế sàn mà là bộ đệm giảm phụ thuộc. Khi VCCI nói về minh bạch phí, bản chất là tạo cho người bán khả năng phản ứng nhanh khi quy tắc thay đổi; điều kiện để phản ứng nhanh là có một phần đơn hàng không phụ thuộc lưu lượng sàn. Zalo, cộng đồng Facebook, website riêng khởi động chậm nhưng chi phí có khách hàng và tỷ lệ mua lại dễ kiểm soát hơn.
Sáu, ba nhận định về thời điểm
Ngắn hạn nhìn phí. Các nội dung ở giai đoạn dự thảo sẽ không thay đổi cơ cấu chi phí của người bán trong năm 2026. Nhưng một khi khung báo trước 15-30 ngày được đưa vào văn bản chính thức, đó là điều khoản có thể dùng để đàm phán, đặc biệt khi thương lượng giá năm với nhà cung cấp.
Trung hạn nhìn hạ tầng. Sàn nội địa có đứng được hay không phụ thuộc kho bãi và hệ sinh thái nội dung, cả hai đều không thể xây trong một năm. Việc dự thảo đặt mốc 2030 và 2035 cho thấy cơ quan soạn thảo cũng không tính đến chuyện đốt cháy giai đoạn.
Dài hạn nhìn con số 50 phần trăm. Chỉ tiêu khó nhất trong dự thảo không phải 1-2 sàn, mà là 50 phần trăm nhà cung cấp đáp ứng yêu cầu cơ bản và 40 phần trăm doanh nghiệp tham gia xuyên biên giới. Nếu hai chỉ tiêu này thành hiện thực, cấu trúc thương mại điện tử Việt Nam sẽ chuyển từ hai sàn cộng nhiều hộ bán nhỏ lẻ sang hai sàn cộng một lớp nhà cung cấp có năng lực. Lớp nhà cung cấp đó mới là đất cho sàn nội địa, vì thiếu nhà cung cấp nội địa thì sàn nội địa có dựng lên cũng chỉ là cái vỏ rỗng.
Bảy, một mốc thời gian đáng ghi nhớ
Ngày 12/12/2026 là Ngày Thương mại điện tử quốc gia đầu tiên được luật hóa, căn cứ là Nghị định số 248/2026/NĐ-CP ban hành ngày 30/6/2026. Từ 10/12 đến 16/12 là Tuần lễ Thương mại điện tử Việt Nam - Online Friday 2026 với chủ đề Thương mại điện tử không khoảng cách, năm trụ cột gồm không khoảng cách vùng miền, quy mô, thế hệ, kỹ năng và pháp lý.
Chương trình do Cục Thương mại điện tử chủ trì, Sở Công Thương các tỉnh thành và Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam phối hợp, TikTok Shop Vietnam và Shopee Vietnam cũng là đơn vị phối hợp. Hai sàn nước ngoài đứng tên đồng hành cùng một sự kiện quốc gia của đất nước đang muốn xây sàn nội địa, hình ảnh đó tự nó cho thấy chiến lược của Việt Nam là làm lớn thị trường trước, bàn chuyện thị phần sau. Với người bán, tuần từ 10/12 đến 16/12 là cửa sổ lưu lượng và trợ giá xác định cuối cùng của năm 2026.
Đặt ba việc cạnh nhau: dự thảo sàn nội địa 2030-2035, đề nghị minh bạch phí với thời gian báo trước 15-30 ngày, và Ngày Thương mại điện tử quốc gia 12/12. Trọng tâm chính sách thương mại điện tử Việt Nam đang chuyển từ mở rộng quy mô sang phân bổ lại quy tắc. Quy mô vẫn sẽ tăng, dự báo bán lẻ trực tuyến năm 2026 đạt 37,2-37,8 tỷ USD, tăng 20-22 phần trăm, nhưng cách phân bổ lợi ích từ tăng trưởng sẽ khác năm năm trước.
Nguồn: dự thảo Đề án phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử Việt Nam giai đoạn 2026-2035 của Bộ Công Thương; ý kiến của VCCI về dự thảo; Nghị định 248/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026; họp báo của Cục Thương mại điện tử ngày 14/11/2026; tổng hợp từ Vietstock, VnEconomy, Báo Công Thương, VietnamNet.