Ngành đường sắt Việt Nam đưa vào khai thác tuyến container liên vận quốc tế Thanh Hải (Trung Quốc) – Đồng Nai (Việt Nam) với tổng chiều dài gần 4.000 km: đoạn trong lãnh thổ Trung Quốc 2.178 km khoảng 4 ngày, đoạn Việt Nam hơn 1.700 km khoảng 3 ngày. Sản lượng liên vận quốc tế năm 2024 đạt 1,15 triệu tấn (+43%), năm 2025 vượt 1,4 triệu tấn (+23%), trong đó hàng nhập khẩu tăng 51%. Tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng dài hơn 360 km, tổng vốn hơn 289.000 tỷ đồng, sẽ dùng khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm.
Theo TTXVN, tuyến container liên vận quốc tế Thanh Hải (Trung Quốc) – Đồng Nai (Việt Nam) là một trong những tuyến vận tải container liên vận quốc tế mới được ngành đường sắt Việt Nam đưa vào khai thác. Việc thông tuyến này cho thấy vận tải đường sắt Việt – Trung đang chuyển từ mô hình "tập kết tại biên giới" sang "đi thẳng vào nội địa": điểm xuất phát không còn giới hạn ở khu vực cửa khẩu, điểm đến cũng không còn giới hạn ở vùng biên giới phía Bắc.
Dữ liệu tuyến: gần 4.000 km, hai chiều chia đều
Chặng
Chiều dài
Thời gian vận chuyển
Toàn tuyến (Thanh Hải – Đồng Nai)
Gần 4.000 km
Khoảng 7 ngày
Đoạn trong lãnh thổ Trung Quốc
2.178 km
Khoảng 4 ngày
Đoạn trong lãnh thổ Việt Nam
Hơn 1.700 km
Khoảng 3 ngày
Điểm đáng chú ý là đoạn trong lãnh thổ Việt Nam dài hơn 1.700 km với khoảng 3 ngày vận chuyển, nghĩa là đoàn tàu đã vượt qua các đầu mối biên giới truyền thống (như Đồng Đăng, Lào Cai) để đi thẳng vào trung tâm công nghiệp và tiêu dùng phía Nam là Đồng Nai. Với các lô hàng khối lượng lớn và yêu cầu thời gian giao hàng ổn định, đây là một lựa chọn mới.
Sản lượng: hai năm tăng liên tục, nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu
Năm
Sản lượng liên vận quốc tế
Tăng so với năm trước
2024
1,15 triệu tấn
+43%
2025
Hơn 1,4 triệu tấn
+23%
Dữ liệu chi tiết năm 2025 có nhiều thông tin hơn: hàng xuất khẩu tăng 2,7%, trong khi hàng nhập khẩu tăng 51%. Tốc độ tăng của nhập khẩu gấp gần 19 lần xuất khẩu, cho thấy hàng hóa vào Việt Nam bằng đường sắt (nguyên liệu, bán thành phẩm, thiết bị, hàng thương mại điện tử xuyên biên giới) đang tăng rất nhanh, còn quy mô hàng Việt Nam xuất khẩu bằng đường sắt vẫn cần thời gian để phát triển. Đây cũng là lý do ngành đường sắt Việt Nam đang tập trung xây dựng mạng lưới vận tải hai chiều.
Thay đổi mang tính cấu trúc: kéo chức năng cửa khẩu vào nội địa
Phó Tổng giám đốc Công ty CP Vận tải và Thương mại Đường sắt Việt Nam Nguyễn Hoàng Thanh cho biết, nhờ chính sách kéo chức năng cửa khẩu vào sâu trong nội địa, các đoàn tàu xuất phát từ Thanh Hải, Nam Ninh, Tô Châu và các vùng nội địa khác của Trung Quốc có thể đi thẳng tới các tỉnh nội địa Việt Nam.
Ý nghĩa thực tế của thay đổi này là: trước đây hàng hóa chủ yếu tập kết tại các đầu mối khu vực biên giới, doanh nghiệp phải dỡ hàng, thông quan và trung chuyển tại biên giới; nay mạng lưới liên vận quốc tế có thể đưa hàng tới gần trung tâm sản xuất và tiêu dùng nội địa hơn, giảm một khâu trung chuyển. Với doanh nghiệp, điều này vừa giảm rủi ro hư hỏng hàng hóa vừa rút ngắn tổng thời gian trên đường.
Đang triển khai và quy hoạch: tuyến trục khổ tiêu chuẩn 289.000 tỷ đồng
Đường sắt không chỉ là hạ tầng phục vụ giao thương song phương mà còn là nền tảng xây dựng hành lang vận tải đường sắt liên ASEAN. Các dự án trọng điểm đang được đẩy nhanh gồm:
Tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng: dài hơn 360 km, tổng vốn đầu tư hơn 289.000 tỷ đồng, khi đưa vào khai thác kỳ vọng tạo tuyến trục vận tải dùng khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm, kết nối trực tiếp mạng đường sắt Việt Nam với mạng đường sắt Trung Quốc (đường sắt Việt – Trung hiện tại chủ yếu là khổ 1.000 mm, phải chuyển tải hoặc chạy lồng khổ tại cửa khẩu);
Tuyến Hà Nội – Đồng Đăng và Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái: đang được nghiên cứu quy hoạch và đầu tư xây dựng, khi hoàn thành sẽ tạo mạng đường sắt liên hoàn từ các cảng biển phía Bắc Việt Nam tới biên giới Trung Quốc;
Điều chỉnh quy hoạch: Bộ Xây dựng đã điều chỉnh quy hoạch mạng lưới đường sắt giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn 2050, xác định ưu tiên đầu tư xây mới các tuyến kết nối với Trung Quốc trong giai đoạn tới.
Vận tải hai chiều và mục tiêu 1.500 container mỗi năm
Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam Nguyễn Chính Nam cho biết đường sắt không chỉ là hạ tầng phục vụ giao thương song phương mà còn là nền tảng của hành lang vận tải đường sắt liên ASEAN, kết nối Việt Nam với Trung Quốc, Trung Á và châu Âu.
Theo ông Nguyễn Hoàng Thanh, ngành đường sắt Việt Nam đang nỗ lực xây dựng mạng lưới vận tải hai chiều: ngoài việc nhận hàng từ Trung Quốc vào Việt Nam, ngành cũng đang xây dựng phương án đưa hàng Việt Nam đi Trung Quốc nhằm tránh để toa xe quay về rỗng, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực vận tải. Trước đó, ngành đường sắt Việt Nam cũng đặt mục tiêu 1.500 container vận tải liên vận Việt – Trung mỗi năm.
Ý nghĩa thực tế với người bán xuyên biên giới
Loại hàng phù hợp: hàng khối lượng lớn, trọng lượng cao, yêu cầu thời gian ổn định nhưng không cần quá nhanh (nội thất, gia dụng, vật liệu xây dựng, nguyên liệu công nghiệp, máy móc thiết bị) thể hiện rõ lợi thế chi phí của đường sắt so với hàng không;
Kỳ vọng thời gian: từ nội địa Trung Quốc tới miền Nam Việt Nam khoảng 7 ngày, nằm giữa đường biển (thường 15 – 30 ngày) và đường hàng không (1 – 3 ngày), phù hợp với hàng cần rút ngắn vốn tồn kho;
Chuẩn bị trước: vận tải đường sắt yêu cầu tính nhất quán chứng từ, quy cách đóng gói và hệ số xếp đầy container cao hơn hàng lẻ, nên cần xác nhận trước chủ thể khai báo hải quan, mã HS và chứng từ xuất xứ;
Mở rộng mạng lưới: khi tuyến khổ tiêu chuẩn Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng hoàn thành, khâu chuyển tải trong nội địa Việt Nam kỳ vọng được đơn giản hóa thêm, giá trị kết nối đường sắt của các khu công nghiệp phía Bắc sẽ tăng rõ rệt.
Phía cầu: quy mô thực tế của thương mại hai chiều Việt – Trung
Việc mở rộng vận tải đường sắt liên vận không phải hành động hạ tầng đơn lẻ, mà đứng sau là đà tăng liên tục của thương mại và lưu lượng người:
Chỉ tiêu
Số liệu
Nguồn
Kim ngạch thương mại Việt – Trung (2025)
296 tỷ USD, tăng 13,7%
Tổng hợp Vietnam Briefing
Đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam (2024)
3,92 tỷ USD, tăng 51% (mức cao nhất từ trước tới nay)
Bộ Thương mại Trung Quốc
Khách Trung Quốc đến Việt Nam (2025)
5,23 triệu lượt, tăng 41,3%, chiếm khoảng một phần tư khách quốc tế
Tổng cục Thống kê
Phạm vi thanh toán bằng nhân dân tệ khu vực biên giới
7 tỉnh biên giới: Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hà Giang, Lai Châu, Lào Cai, Cao Bằng, Điện Biên (từ tháng 10/2018)
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Kim ngạch song phương ở mức 300 tỷ USD nghĩa là mỗi ngày có khối lượng giá trị hàng hóa rất lớn luân chuyển giữa hai nước. Khi vận tải biển trung chuyển và cửa khẩu đường bộ thường xuyên quá tải, "thời gian mang tính xác định" mà đường sắt cung cấp có giá trị độc lập – đặc biệt với hàng công nghiệp nhạy cảm về tiến độ và hàng dự trữ thương mại điện tử có lô lớn.
Câu hỏi thường gặp
Q1: Cước đường sắt liên vận đắt hơn đường biển bao nhiêu?
Cước đơn vị của đường sắt thường cao hơn hàng nguyên container đường biển và thấp hơn đường hàng không, nằm ở khoảng giữa; khác biệt thực sự nằm ở cấu trúc tổng chi phí: thời gian vận chuyển đường sắt chỉ bằng một phần nhỏ so với đường biển, giúp giảm đáng kể vốn tồn kho trên đường và rủi ro đứt hàng. Tiêu chí đánh giá không nên là "cước đơn giá" mà là tổng của "cước cộng chi phí vốn hàng trên đường cộng tổn thất do thiếu hàng". Với nhóm hàng giá trị đơn vị cao, cồng kềnh (điện gia dụng, máy móc, vật liệu xây dựng), đường sắt thường chiếm ưu thế.
Q2: Vì sao hiện nay được coi là giai đoạn cửa sổ để bố trí?
Ba tín hiệu cộng dồn: thứ nhất, chức năng cửa khẩu được kéo vào nội địa, điểm xuất phát mở rộng từ biên giới tới các vùng nội địa Thanh Hải, Nam Ninh, Tô Châu; thứ hai, sản lượng hàng nhập khẩu năm 2025 tăng tới 51%, cho thấy năng lực vận tải và nhu cầu đang cùng mở rộng; thứ ba, các tuyến hạ tầng như Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng khổ tiêu chuẩn (hơn 360 km, vốn hơn 289.000 tỷ đồng) đang được triển khai, khâu chuyển tải trong tương lai kỳ vọng được đơn giản hóa. Bước vào giai đoạn năng lực còn tương đối dư và chính sách khuyến khích vận tải hai chiều thường có lợi hơn so với việc chờ tuyến hoàn thành rồi tranh suất.
Q3: Vận tải đường sắt liên vận Việt – Trung hiện còn điểm nghẽn nào?
Thứ nhất, sự tồn tại song song của khổ 1.000 mm và khổ tiêu chuẩn dẫn tới khâu chuyển tải (đường sắt Việt – Trung hiện chủ yếu là khổ 1.000 mm); thứ hai, nguồn hàng chiều về chưa đủ dẫn tới toa xe quay về rỗng, đẩy chi phí chung lên cao; thứ ba, yêu cầu nhất quán chứng từ và khai báo hải quan cao hơn so với hàng lẻ đường bộ. Ngành đường sắt Việt Nam đang xây dựng phương án "đưa hàng Việt Nam đi Trung Quốc" để xử lý điểm nghẽn thứ hai; nếu hệ số xếp hàng chiều về tăng lên, cước phí vẫn còn dư địa giảm.
Các mốc thời gian cần theo dõi
Tháng 9/2026: ngành đường sắt Việt Nam công bố tuyến mới Thanh Hải – Đồng Nai và kế hoạch mở rộng mạng liên vận
2026 – 2030: giai đoạn đầu tư xây dựng các dự án kết nối Trung Quốc, trong đó có tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng
Tầm nhìn 2050: mốc quy hoạch mạng lưới đường sắt Việt Nam
📎 Nguồn: Báo Sài Gòn Giải Phóng/TTXVN (12/9/2026), Tân Hoa Xã (27/5/2026), phát biểu của Công ty CP Vận tải và Thương mại Đường sắt Việt Nam